Xét nghiệm Pap và HPV: Tầm quan trọng, Quy trình & Khuyến nghị mới nhất 2025

Trong bối cảnh y học hiện đại ngày càng phát triển, việc chủ động tầm soát các bệnh lý nguy hiểm là yếu tố then chốt để bảo vệ sức khỏe. Đặc biệt, đối với phụ nữ, xét nghiệm Pap và HPV đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong công tác phòng ngừa và phát hiện sớm ung thư cổ tử cung – một trong những bệnh ung thư phụ khoa phổ biến nhưng hoàn toàn có thể chữa khỏi nếu được phát hiện ở giai đoạn đầu. Chính hai phương pháp xét nghiệm này là ‘chìa khóa’ để đạt được mục tiêu đó.

Bài viết này của Bác sĩ Đặng Thị Trân Hạnh sẽ cung cấp cái nhìn toàn diện về xét nghiệm Pap, xét nghiệm HPV, mục đích, quy trình thực hiện, cách đọc kết quả và những khuyến nghị y tế mới nhất năm 2025. Từ đó, giúp bạn hiểu rõ hơn về tầm quan trọng của việc chủ động tầm soát để bảo vệ sức khỏe sinh sản và cuộc sống.

Xét nghiệm Pap (Phết tế bào cổ tử cung) là gì?

Xét nghiệm Pap, hay còn gọi là Phết tế bào cổ tử cung, là một thủ thuật sàng lọc được thực hiện để phát hiện những thay đổi bất thường trong các tế bào ở cổ tử cung. Những thay đổi này có thể là dấu hiệu của tình trạng tiền ung thư hoặc ung thư cổ tử cung.

Mục đích của xét nghiệm Pap

• Phát hiện sớm: Mục đích chính là tìm ra các tế bào bất thường hoặc tiền ung thư trước khi chúng có cơ hội phát triển thành ung thư.
• Chẩn đoán ban đầu: Giúp các bác sĩ đưa ra quyết định về các bước kiểm tra tiếp theo nếu phát hiện tế bào đáng ngờ.
• Giảm tỷ lệ tử vong: Việc sàng lọc định kỳ bằng xét nghiệm Pap đã chứng minh hiệu quả trong việc giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do ung thư cổ tử cung.

Quy trình thực hiện

Quy trình xét nghiệm Pap diễn ra khá nhanh chóng và ít gây khó chịu:

1. Chuẩn bị: Bệnh nhân nằm trên bàn khám phụ khoa.
2. Lấy mẫu: Bác sĩ sẽ sử dụng một dụng cụ gọi là mỏ vịt để mở âm đạo, sau đó dùng que hoặc bàn chải nhỏ lấy nhẹ nhàng một ít tế bào từ bề mặt cổ tử cung và kênh cổ tử cung.
3. Phân tích: Mẫu tế bào sau đó được gửi đến phòng thí nghiệm để kiểm tra dưới kính hiển vi, tìm kiếm bất kỳ dấu hiệu bất thường nào.

Toàn bộ quá trình lấy mẫu thường chỉ mất vài phút.

Cách đọc kết quả

Kết quả xét nghiệm Pap có thể được phân loại như sau:

• Âm tính (Bình thường): Không tìm thấy tế bào bất thường.
• ASC-US (Atypical Squamous Cells of Undetermined Significance): Tế bào vảy không điển hình có ý nghĩa không xác định. Cần theo dõi hoặc xét nghiệm bổ sung.
• LSIL (Low-grade Squamous Intraepithelial Lesion): Tổn thương nội biểu mô vảy mức độ thấp. Cho thấy tế bào thay đổi nhẹ, thường do nhiễm HPV và có thể tự khỏi.
• HSIL (High-grade Squamous Intraepithelial Lesion): Tổn thương nội biểu mô vảy mức độ cao. Cho thấy những thay đổi nghiêm trọng hơn, có nguy cơ cao phát triển thành ung thư nếu không được điều trị.
• SCC (Squamous Cell Carcinoma): Ung thư biểu mô tế bào vảy.
• AGC (Atypical Glandular Cells): Tế bào tuyến không điển hình. Cần đánh giá thêm vì có thể liên quan đến ung thư tuyến.

Xét nghiệm HPV là gì?

Xét nghiệm HPV là một xét nghiệm tầm soát tìm kiếm sự hiện diện của virus Papillomavirus ở người (HPV) trong các tế bào cổ tử cung. HPV là một loại virus lây truyền qua đường tình dục và là nguyên nhân chính gây ra hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung.

Tại sao cần xét nghiệm virus HPV?

• Phát hiện chủng nguy cơ cao: Xét nghiệm này đặc biệt quan trọng vì nó có thể phát hiện các chủng HPV nguy cơ cao (như HPV 16, 18) có khả năng gây ung thư.
• Tiên lượng chính xác hơn: Khi kết hợp với xét nghiệm Pap, xét nghiệm HPV giúp đánh giá nguy cơ ung thư cổ tử cung một cách chính xác hơn, đặc biệt ở phụ nữ trên 30 tuổi.
• Hướng dẫn quản lý: Kết quả HPV dương tính sẽ giúp bác sĩ đưa ra quyết định về tần suất tầm soát và các can thiệp y tế cần thiết.

Mối liên hệ giữa HPV và ung thư cổ tử cung

Mối liên hệ giữa HPV và ung thư cổ tử cung đã được khoa học chứng minh rõ ràng. Hầu hết các trường hợp ung thư cổ tử cung đều do nhiễm virus HPV kéo dài, đặc biệt là các chủng HPV nguy cơ cao. Virus này lây nhiễm vào các tế bào ở cổ tử cung và nếu hệ miễn dịch không thể loại bỏ virus, nhiễm trùng kéo dài có thể dẫn đến những thay đổi bất thường trong tế bào, từ tổn thương tiền ung thư đến ung thư xâm lấn.

Do đó, việc tầm soát HPV là một phương pháp hiệu quả để xác định nguy cơ và có biện pháp phòng ngừa kịp thời. Ngoài ra, bạn cũng có thể chủ động tiêm vắc xin HPV để phòng ngừa nhiễm virus, giảm thiểu đáng kể nguy cơ mắc ung thư cổ tử cung và một số loại ung thư khác liên quan đến HPV.

Nên làm xét nghiệm Pap, HPV hay cả hai?

Quyết định nên làm xét nghiệm Pap, HPV hay kết hợp cả hai phụ thuộc vào độ tuổi, tiền sử sức khỏe và các khuyến nghị y tế hiện hành. Các hướng dẫn sàng lọc thường xuyên được cập nhật để tối ưu hóa hiệu quả và giảm thiểu những can thiệp không cần thiết.

Khuyến nghị theo độ tuổi (Cập nhật 2025)

Dựa trên các hướng dẫn của Hiệp hội Sản Phụ khoa Hoa Kỳ (ACOG) và các tổ chức y tế quốc tế, lịch trình tầm soát ung thư cổ tử cung cho phụ nữ năm 2025 có thể được tóm tắt như sau:

• Phụ nữ dưới 21 tuổi: Không khuyến nghị xét nghiệm Pap hoặc HPV định kỳ, trừ trường hợp có các yếu tố nguy cơ đặc biệt (ví dụ: suy giảm miễn dịch).
• Phụ nữ từ 21-29 tuổi: Nên thực hiện xét nghiệm Pap mỗi 3 năm. Xét nghiệm HPV không được khuyến nghị là xét nghiệm sàng lọc ban đầu ở nhóm tuổi này, trừ khi kết quả Pap bất thường.
• Phụ nữ từ 30-65 tuổi: Đây là nhóm tuổi có nhiều lựa chọn nhất:
  • Co-testing (Pap và HPV cùng lúc): Mỗi 5 năm. Đây là phương pháp ưu tiên vì tăng độ nhạy và kéo dài khoảng thời gian giữa các lần sàng lọc.
  • Xét nghiệm HPV đơn độc (Primary HPV Testing): Mỗi 5 năm. Phương pháp này ngày càng được chấp nhận rộng rãi.
  • Xét nghiệm Pap đơn độc: Mỗi 3 năm.
• Phụ nữ trên 65 tuổi: Nếu có lịch sử tầm soát đầy đủ với kết quả âm tính liên tục trong 10-20 năm gần nhất và không có tiền sử các tổn thương nghiêm trọng ở cổ tử cung, có thể ngừng tầm soát.

Để có cái nhìn tổng quát hơn về quy trình tầm soát ung thư cổ tử cung tổng thể và buồng trứng, bạn có thể tham khảo thêm thông tin chi tiết.

So sánh ưu nhược điểm

Việc lựa chọn giữa Pap, HPV hoặc kết hợp cả hai phụ thuộc vào nhiều yếu tố:

Tiêu chí	Xét nghiệm Pap	Xét nghiệm HPV	Co-testing (Pap + HPV)
Mục đích	Phát hiện tế bào bất thường	Phát hiện virus HPV nguy cơ cao	Phát hiện tế bào bất thường VÀ virus HPV
Độ nhạy	Thấp hơn trong việc phát hiện nguy cơ ung thư	Cao trong việc phát hiện nguy cơ cao	Cao nhất trong việc phát hiện nguy cơ cao
Độ đặc hiệu	Tốt	Có thể dương tính giả với nhiễm trùng thoáng qua	Tăng độ đặc hiệu khi kết hợp
Tần suất	Mỗi 3 năm (21-65 tuổi)	Mỗi 5 năm (từ 30 tuổi)	Mỗi 5 năm (từ 30 tuổi)
Chi phí	Thấp	Trung bình	Cao hơn (do làm hai xét nghiệm)
Ưu điểm	Phát hiện sớm thay đổi tế bào, lâu đời, chi phí hợp lý.	Phát hiện nguyên nhân gốc rễ, nhạy hơn trong dự đoán nguy cơ ung thư.	Tăng cường độ chính xác, giảm thiểu bỏ sót, kéo dài khoảng thời gian sàng lọc.
Nhược điểm	Có thể bỏ sót tổn thương, độ nhạy không cao bằng HPV.	Phát hiện HPV có thể gây lo lắng không cần thiết (nhiều nhiễm trùng tự khỏi), không phải ung thư.	Chi phí cao hơn, có thể dẫn đến quá mức tầm soát nếu không có chỉ định rõ ràng.

Việc hiểu rõ về xét nghiệm Pap và HPV là bước đầu tiên và quan trọng nhất để mỗi phụ nữ chủ động bảo vệ sức khỏe của mình. Ung thư cổ tử cung không còn là “án tử” nếu được phát hiện sớm thông qua các chương trình tầm soát định kỳ. Dù là xét nghiệm Pap, HPV hay kết hợp cả hai, mục tiêu cuối cùng vẫn là phát hiện kịp thời những dấu hiệu bất thường, từ đó có phương pháp điều trị phù hợp và hiệu quả.

Đừng ngần ngại trao đổi với Bác sĩ Đặng Thị Trân Hạnh hoặc chuyên gia y tế của bạn để được tư vấn về lịch trình tầm soát phù hợp nhất với độ tuổi, tình trạng sức khỏe và tiền sử bệnh lý cá nhân. Hãy nhớ rằng, sức khỏe là tài sản quý giá nhất, và việc tầm soát định kỳ chính là cách tốt nhất để gìn giữ tài sản đó. PK Sản phụ khoa hiếm muộn – BS Đặng Thị Trân Hạnh luôn sẵn sàng đồng hành cùng bạn trên hành trình chăm sóc sức khỏe toàn diện.